De Hero's Journey van Anne Pleun van Eijsden

Anne Pleun van Eijsden en de Papierrevolutie

Paper on the Rocks is een bedrijf met een activistische inborst. Ze maken notitieboekjes van steenafval en andere alternatieven voor papier, om daarmee de vervuilende papierindustrie op z’n kop te zetten en de wereld te veranderen. Ik sprak met Anne Pleun van Eijsden, de CEO van Paper on the rocks en tevens historicus, jurist, eigenwijze draak en revolutionaire wereldverbeteraar.

Dit is haar ondernemersavontuur.

Hoofdstuk 1: een 5-jarige jurist met het hart van een relschopper
Er was eens..

Anne Pleun van Eijsden was als kind al een kleine eigenwijze activist. Dat is denk ik wel geoorloofd om te zeggen over iemand die op de basisschool bovenop de tafels klimt om wanneer een klasgenootje oneerlijk werd behandeld te gaan staan oreren over rechtvaardigheid.

“Ik weet nog dat ik nadrukkelijk duidelijk maakte dat dit niet betekende dat we nu vrienden waren. Ik deed dit gewoon omdat ik vond dat je moet opstaan voor onrecht.”

Ze was altijd de onpartijdige scheidsrechter, wat ervoor zorgde dat ze nooit ergens helemaal bij hoorde. Maar daar hield ze ook niet zo van, dat indelen in hokjes.

Haar felheid tegen onrecht ging dan ook gepaard met een flinke weerstand tegen het ‘systeem’. “Dat gedoe van ‘dit is nu eenmaal altijd zo geweest’, dat heeft bij mij nooit gewerkt.” Zélf nadenken. Níet overal klakkeloos achteraan lopen.

Hoofdstuk 2: de roep van het avontuur

De held voelt dat er in de wereld iets rechtgezet moet worden.

Toen ze voor haar studie in China was, werd Anne Pleun geraakt door de vervuiling veroorzaakt door de productie-industrie. “Vooral toen ik terugkwam en zag hoe schoon het hier lijkt. Terwijl we hier heus niet minder spullen gebruiken. Dat klopt gewoon niet met hoe we hier leven, die vervuiling is gewoon verplaatst naar landen waar wij er geen last van hebben.”

Het moment dat ze wist dat ze iets moest doen, kwam toen ze leerde over een familie die een papieralternatief van steenafval had uitgevonden. “Toen ik er onderzoek naar deed, hoorde ik dat niemand er nog iets mee deed. De weerstand vanuit de papierindustrie was te groot. Niemand durfde het aan om de grote machten in de industrie meer uit te dagen.”

Ja, dat moet je net tegen zo’n rebelse figuur zeggen. “Als ik dat soort dingen hoor, denk ik: Let’s go.”

Hoofdstuk 3: De afdaling naar de Onderwereld

Onze held begint aan een pad vol beproevingen.

“Ik heb in het begin wel veel aan mezelf getwijfeld,” zegt Anne Pleun. “Dan dacht ik: ‘waar ben ik mee bezig?’. Tja, eigenlijk denk ik dat nog iedere dag. Maar de kosten om het níet te doen zijn gewoon te hoog. Als we nu niks veranderen, kan het nog wel een generatie duren voordat het beter wordt. Die gedachte heeft me er wel vaak doorheen geholpen.”

Ik kan die mensen in de papierindustrie niet kwalijk nemen dat ze daar werken,” zegt Anne Pleun. “Maar ik werd zeker in het begin echt vaak bejegend met zo’n attitude van ‘met jou praten we niet. Jij hoort er niet bij’. Misschien kan niet iedereen daar tegen, maar voor mij is dat precies wat ik nodig had om door te gaan.”

“In mijn hoofd kan het gewoon niet zo zijn dat iets beter is dan de huidige oplossing, maar dat het niet gebruikt wordt omdat het nou eenmaal altijd zo is geweest.”

Absoluut onontbeerlijk was de hulp van een aantal mentoren. “Als je een ondernemer bent die de wereld wil veranderen, is een mentor onmisbaar. Dat is gewoon onmogelijk in je eentje.”

Die mentoren, onder andere Merijn Everaarts van Dopper, leerden haar dat je misschien in het begin denkt dat al die succesvolle ondernemers precies weten waar ze mee bezig zijn, maar dat eigenlijk iedereen maar wat doet. Zolang je maar in beweging blijft, is het goed. “Dat was een waardevolle les. De grootste steun had ik op het mentale vlak. Want het was niet altijd makkelijk, kan ik je zeggen.”

Hoofdstuk 4: De diepte

In de diepte van de onderwereld wacht de draak.

“The biggest lesson 2020 has taught me is how to feel,” schrijft Anne Pleun eind december op Medium. “Van huis uit is me altijd geleerd om negatieve gevoelens uit te praten totdat ze weg zijn. En omdat ik mijn hele jeugd kampte met depressies, was er genoeg om over te praten.”

Maar na jaren therapie, praten en gladstrijken, was de rek eruit.

“Achteraf gezien heb ik me jarenlang gedragen als een robot,” schrijft ze. “Alles wat ik deed moest resultaat en rendement opleveren, en als gevoelens daarbij in de weg kwamen te zitten, dan moesten ze aan de kant.”

Maar je kunt maar zoveel gevoelens wegstoppen tot er een keer iets barst. Toen in maart de lockdown werd aangekondigd, en de wereld stilviel, kwam ook Anne Pleuns leven knarsend tot stilstand. “Ik was opgebrand. Er viel niks meer te voelen – letterlijk. Zelfs mijn huid voelde ik niet meer, alsof een chirurg al mijn zenuwen had doorgeknipt.”

Hoofdstuk 5: De weg terug

Na een felle strijd met de draak van de diepte is de held klaar voor de terugreis. Maar iets is voorgoed veranderd.

“Ik heb moeten leren om die gevoelens weer te gaan voelen in plaats van ze weg te drukken. Om niet meer altijd mooi weer te spelen. Ik heb minder ruimte gekregen voor bullshit, voor zo’n laagje vernis en mooiigheid.”

“Ik ben mezelf serieus gaan nemen. Als ik voel dat ik ergens boos van word, of verdrietig, of als ik onrecht zie, dan mag dat er zijn. Ik geloof dat dat een stuk gezonder voor me is – en ik merk ook dat die kwetsbaarheid me dichter bij mijn team brengt.”

Ze is ook uitgesprokener geworden in haar missie, merkt ze. “Die ingewikkelde gesprekken over geschiedenis en revolutie en systeemverandering – vroeger ging ik die gewoon uit de weg omdat ik merkte dat de meeste mensen daar niet echt op zitten te wachten. Maar nu denk ik: nee, dit is belangrijk. We moeten het hierover hebben.”

Hoofdstuk 6: Transformatie
De held keert terug uit de onderwereld met een schat. De reis heeft haar veranderd, en ze heeft nu iets waar ze de wereld mee kan helpen.

“Ik geloof niet dat we op deze manier door kunnen gaan,” zegt ze. “We zijn helemaal kwijtgeraakt dat het niet gaat om economische welvaart. Zoals de wereld nu in elkaar zit, zo is het nooit bedoeld.”

Er is echt een systeemverandering nodig, en die komt er niet vanzelf. Maar die verantwoordelijkheid wordt nu veel te veel in de schoenen van consumenten geschoven, vindt ze. “Als we echt wat gedaan willen krijgen, moeten juist de grote bedrijven en instituties hervormd worden en verantwoordelijk worden gehouden.”

In plaats van af te wachten, of de verantwoordelijkheid in de schoenen van consumenten te schuiven, neemt ze liever zelf actie vanuit het bedrijfsleven. De rol van bedrijven is om richting te geven, om te laten zien hoe industrieën óók ingericht kunnen worden.

“Het wordt ons allemaal ontmoedigd om zelf na te denken, en zelf actie te ondernemen. Maar ik ben daar altijd te eigenwijs voor geweest.”

“We hebben nieuwe verhalen nodig,” zegt ze. “We moeten een positief beeld hebben van hoe de toekomst eruit kán zien.”

Ze heeft het over fictie, want ze houdt niet zo van die trend dat mensen het over marketing hebben wanneer ze het woord ‘verhalen’ gebruiken. Ik probeer niet beledigd te kijken, maar ik realiseer me ook dat zij zelf juist in werkelijkheid het verhaal aan het herschrijven is. Het universele verhaal, waar we al lang in geloven, is dat grote vervuilende industrie acceptabel is zolang het onze welvaart voortstuwt. Paper on the Rocks laat zien dat dat verhaal ook anders kan.

Al is het maar één klein hoekje van één industrie: met Paper on the Rocks laat Anne Pleun van Eijsden zien hoe je een product kunt maken zonder er een teringbende van te maken. En dat is een vaardigheid die we in deze eeuw opnieuw moeten leren.

De Reis van de Held is een concept van literatuurwetenschapper Joseph Campbell. Volgens Campbell volgen de mythen en verhalen die onze cultuur vorm geven allemaal een universele archetypische structuur. 

Wat ik razend interessant vind: de reis van een ondernemer volgt vaak een vergelijkbaar patroon. Ik geloof dat we een nieuw verhaal over de toekomst nodig hebben, en ik geloof dat dat grote verhaal bestaat uit kleinere verhalen over ondernemers en hun uitdagingen en hun bijdragen. Mensen nemen hun directe omgeving waar met behulp van licht en geluid, maar het waarnemen van hun indirecte, grote, maatschappelijke omgeving gebeurt door verhalen. Deze verhalenreeks is mijn poging om dat grote verhaal te verbeteren. Eén heldenreis at a time.

Op de hoogte blijven van de volgende verhalen? Schrijf je in voor m’n nieuwsbrief!